Mobilite ürünleri satan mağazalarda en sık yaşanan kafa karışıklığı bu ikisi arasında.
İnsanlar "akülü bir şey lazım" diyerek geliyor, ikisinin fotoğrafına bakıyor, ikisi de motorlu göründüğü için fiyata göre karar veriyor. Sonra teslimattan iki hafta sonra telefon geliyor: "Bu evin içine girmiyor."
Oysa akülü sandalye ile engelli scooter birbirinin ucuz veya pahalı versiyonu değil. Farklı problemleri çözmek için tasarlanmış iki ayrı ürün. Hangisinin size uyduğunu anlamak için bakılması gereken şey fiyat değil, günün nasıl geçtiği.
Temel ayrım: transfer mi, mesafe mi?
Akülü tekerlekli sandalye, kullanıcının günün büyük kısmını üzerinde geçirdiği bir oturma sistemidir. Yataktan sandalyeye, sandalyeden tuvalete transfer edilebilmesi için tasarlanır. Kolçaklar kalkar, ayak destekleri açılır, koltuk yüksekliği transfer için hesaplanır.
Scooter ise bir ulaşım aracıdır. Kullanıcı ayakta durabiliyor, birkaç adım yürüyebiliyor, koltuğa kendi kendine oturup kalkabiliyordur. Scooter onu A noktasından B noktasına götürür. Alışverişe, camiye, parka, torununun okuluna. Eve gelince kullanıcı scooterdan iner ve evde kendi ayaklarıyla dolaşır.
Bu ayrımı doğru yaparsanız geri kalan sorular kendiliğinden cevaplanıyor.
Direksiyon mu, joystick mi?
Scooter'da tiller denen bir direksiyon kolu var. Kullanıcının iki elini de kullanabilmesi, kavrama gücünün yeterli olması ve kolları öne uzatabilecek omuz hareketine sahip olması gerekiyor. Romatoid artrit, ileri evre kas hastalıkları veya tek taraflı felç durumlarında bu kol yorucu olabiliyor.
Akülü sandalye joystick ile yönetiliyor. Tek elle, minimum kuvvetle. Hassasiyeti programlanabiliyor, gerektiğinde çene kumandası veya baş kumandası gibi alternatif kontrol seçeneklerine geçilebiliyor. Üst ekstremite gücü zayıf olan kullanıcılar için tercih sebebi bu.
Basit bir test var: kullanıcı bir bisiklet gidonunu iki eliyle kavrayıp beş dakika tutabiliyor mu? Cevap hayırsa scooter zorlanır.
Ev içinde ne oluyor?
Scooterlar dış mekân için üretiliyor ve boyutları buna göre. Dingil mesafesi uzun, dönüş yarıçapı geniş. Standart bir Türk apartman dairesinin koridorunda dönemez, mutfağa giremez, banyoya hiç giremez. Bunu bir kusur olarak değil, tasarım tercihi olarak okumak lazım; zaten evde kullanılmak için yapılmamışlar.
Akülü sandalyelerde ise iç mekân modellerinin dönüş yarıçapı 60 santimin altına kadar iniyor. Dar koridorda dönebiliyor, 70 santimlik kapıdan geçebiliyor. Eğer kullanıcının günün önemli bir bölümünü ev içinde geçireceği ve evde yürüyemeyeceği bir tabloyla karşı karşıyaysanız, scooter tek başına yeterli olmuyor.
Zemin ve mesafe tarafında scooter öne çıkıyor
Adaletli olmak gerekirse scooter'ın kendi alanında ciddi avantajları var. Dört tekerlekli modellerde menzil 25 ila 50 kilometre bandında, üst segmentte 88 kilometreye kadar çıkan modeller mevcut. Taşıma kapasitesi 150 ila 220 kilo arasında. Süspansiyon sistemleri bozuk asfaltı yutuyor, 13 inç pnömatik lastikler kaldırım taşıyla baş edebiliyor.
Uzun mesafede scooter daha konforlu, daha hızlı ve genellikle aynı menzil için daha uygun fiyatlı. Günde yedi sekiz kilometre yol yapan, alışverişini kendi yapan, evde ise yardıma ihtiyaç duymayan bir kullanıcı için doğru tercih büyük ihtimalle scooter.
Denge kaygısı olanlar için dört tekerlekli modeller ayrı bir başlık. Üç tekerlekli scooterlar daha dar alanda dönüyor ama eğimli yolda ve viraj alırken devrilme riski daha yüksek. Bu yüzden yaşlı kullanıcılar ve engebeli zeminde kullanım söz konusuysa4 tekerlekli engelli scooter modelleri güvenlik açısından net biçimde önde. Geniş dingil açıklığı, arka süspansiyon ve düşük ağırlık merkezi bu farkı yaratıyor.
Fiyat karşılaştırması yanıltıcı olabilir
Kağıt üzerinde bakıldığında iki ürün grubu benzer bantlarda görünüyor. Giriş seviyesi akülü sandalyeler 24.000 TL civarından başlıyor, dört tekerlekli scooterlarda giriş noktası daha yukarıda, 100.000 TL bandında. Üst segmentte ikisi de birkaç yüz bin TL'yi buluyor.
Ancak karşılaştırmayı fiyat üzerinden yapmak hatalı. Yanlış kategoriden alınan ürün, ne kadar ucuz olursa olsun kullanılmayacağı için en pahalı seçenektir. Evde kullanılamayan bir scooter da, sokakta yetmeyen bir iç mekân sandalyesi de aynı sonuca çıkıyor: birkaç ay sonra ikinci bir ürün alınıyor.
Bu yüzden bütçe konuşmasından önce kullanım senaryosunu netleştirmek gerekiyor.Akülü sandalye kategorisindeki modeller menzil, taşıma kapasitesi ve kullanım alanı filtreleriyle listelenebildiği için, senaryoyu belirledikten sonra listeyi birkaç modele indirmek zor değil.
Peki ikisi birden olur mu?
Oluyor ve düşünüldüğünden daha yaygın. Özellikle omurilik yaralanması sonrası tekerlekli sandalyeye bağımlı, ama aktif bir sosyal hayatı olan kullanıcılarda tablo şöyle kuruluyor: evde ve iş yerinde iç mekân odaklı bir akülü sandalye, hafta sonu uzun gezileri ve tatil için ise scooter.
Bütçe her ikisine birden yetmiyorsa öncelik her zaman sandalyede olmalı. Sandalye temel ihtiyacı karşılıyor, scooter konfor ve menzil ekliyor.
Karar için altı soru
Aşağıdaki sorulara verdiğiniz cevaplar tabloyu netleştirir:
- Kullanıcı destekle de olsa birkaç adım yürüyebiliyor mu?
- Koltuğa kendi başına oturup kalkabiliyor mu?
- Ev içinde tekerlekli bir araca ihtiyaç var mı, yoksa sadece dışarıda mı?
- İki eliyle bir direksiyon kolunu rahatça kullanabiliyor mu?
- Günlük ortalama kaç kilometre yol yapılacak?
- Evin en dar kapı boşluğu kaç santim?
İlk iki soruya "evet", üçüncüsüne "sadece dışarıda" cevabı veriyorsanız scooter tarafına bakın. İlk iki soruya "hayır" diyorsanız akülü sandalye zaten tek seçenek, geriye iç mekân mı arazi mi sorusu kalıyor.
Satın almadan önce mutlaka sorun
İki kategoride de aynı üç soruyu satıcıya yöneltmekte fayda var: yedek parçası Türkiye'de bulunuyor mu, servis kaç günde dönüyor, garanti kapsamına akü dahil mi?
Akü, bu ürünlerin en pahalı ve en çok yıpranan parçası. Garanti metninde aküyle ilgili ne yazdığını okumadan imza atmayın.Mogel gibi hem sandalye hem scooter tarafında geniş katalog tutan ve kendi teknik servisini işleten yerlerde bu sorular net cevaplanıyor; tek marka satan küçük mağazalarda ise stok ve parça riski daha yüksek oluyor.
Son bir not: hareket kısıtlılığının türü ve derecesi belirsizse, ürün seçiminden önce fizyoterapist veya fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanına danışın. Hem doğru kategoriye yönlendirir, hem de SGK destek başvurusu için gerekli olan raporu bu görüşmede alırsınız.
