Anlaşmalı boşanma, tarafların her konuda uzlaştığı hâllerde tek celsede sonuçlanabiliyor. Ancak protokolün hâkim tarafından uygun bulunması zorunlu; eksik yazılmış bir madde dosyayı çekişmeli davaya çevirebiliyor.
Kanunun aradığı üç şart
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası anlaşmalı boşanmanın çerçevesini çiziyor. Buna göreevlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.
Boşanma kararı verilebilmesi için ise iki şart daha aranıyor: hâkimintarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyiuygun bulması. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur.
Bu son cümle, anlaşmalı boşanmayı bir "formalite" sanan yaklaşımı geçersiz kılıyor. Protokol, tarafların imzasıyla değil, hâkimin onayıyla hüküm doğurur. Ayrıca bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağına ilişkin genel kural uygulanmaz ? yani beyanlar doğrudan sonuç doğurur ve geri alınması kolay değildir.
Protokolde en sık yapılan dört hata
- Mal rejiminin tasfiyesinin yazılmaması. "Karşılıklı olarak birbirimizden hiçbir talebimiz yoktur" cümlesi tek başına çoğu zaman yeterli görülmez. Edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi, katılma alacağı ve değer artış payı ayrıca ve açıkça düzenlenmelidir. Aksi hâlde boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir dava riski doğar. Hesap yönteminin nasıl işlediğiboşanmada mal paylaşımı ve katılma alacağının hesabı yazısında ele alınıyor.
- Nafaka türlerinin karıştırılması. Yoksulluk nafakası eşe, iştirak nafakası çocuğa ilişkindir; tedbir nafakası ise dava süresince geçerlidir. Protokolde yalnızca "nafaka" yazılması, hangi kalemden vazgeçildiği tartışmasına yol açar. Çocuk için nafakadan feragat, velayet hakkı sahibi eşin çocuk adına vazgeçmesi anlamına gelmeyeceği için hâkim bu maddeyi düzeltebilir. Türler arasındaki ayrımnafaka davası, nafaka türleri ve süresi başlığında karşılaştırmalı olarak açıklanıyor.
- Kişisel ilişkinin belirsiz bırakılması. "Baba çocuğu istediği zaman görür" gibi ifadeler icra edilebilir değildir. Gün, saat, teslim ve iade yeri, dinî bayram ve yarıyıl tatili düzeni açıkça yazılmalıdır. Belirsiz kişisel ilişki maddesi, boşanmadan sonra en çok icra ve şikâyet dosyası üreten kalemdir.
- Ziynet eşyası ve düğün takılarının atlanması. Protokolde yer almayan ziynet talebi, sonradan ayrı dava konusu olabilir. Kalemin protokolde ya paylaşımı ya da feragati açıkça gösterilmelidir.
2024 değişikliği: reddedilen davadan sonra bir yıl
Anlaşma sağlanamayan dosyalarda gündeme gelen bir düzenleme, 14 Kasım 2024 tarihli 7532 sayılı Kanun'la yenilendi. Buna göre boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarakbir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Bu hüküm, ilk davası reddedilen eş için somut bir takvim yaratıyor: kararın kesinleşme tarihi ve üzerinden geçen süre, ikinci davanın kaderini belirliyor. Kesinleşme şerhinin dosyadan alınması bu nedenle ihmal edilmemeli.
Protokoldeki her madde kalıcı değil
Anlaşmalı boşanma hükmü kesinleştikten sonra dahi bazı kalemler değişen koşullara göre yeniden düzenlenebilir. Nafakanın artırılması veya azaltılması, tarafların malî durumundaki değişikliğe bağlı olarak her zaman dava konusu yapılabilir. Aynı şekilde velayet, çocuğun menfaati gerektirdiğinde değiştirilebilir; kişisel ilişki düzeni de yeniden belirlenebilir. Buna karşılık mal rejiminin tasfiyesine ilişkin olarak protokolde yapılan ve hâkim tarafından onaylanan düzenleme kesin sonuç doğurur.
Bu ayrım, protokolün hangi maddesinde titiz olunması gerektiğini gösteriyor: nafaka ve kişisel ilişki ileride düzeltilebilirken, mal paylaşımı ve ziynet kalemlerinde geri dönüş yolu fiilen kapalıdır. Velayetin değiştirilmesinin şartları ve izlenen usulvelayet davası ve velayetin değiştirilmesi yazısında ayrıntılı olarak anlatılıyor.
Tek celsede sonuç almanın koşulu: hazırlık
Anlaşmalı boşanmanın tek celsede sonuçlanması, protokolün ilk duruşmada hâkimin onaylayabileceği olgunlukta olmasına bağlıdır. Nüfus kayıtları, varsa yurt dışı unsurunun belgeleri, taşınmaz ve araç kayıtları ile çocukların okul düzeni dosyaya baştan sunulduğunda ek duruşma ihtiyacı büyük ölçüde ortadan kalkar. Protokolün madde yapısına ilişkin örnek çerçeveanlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır yazısında yer alıyor.
Dosyası İstanbul aile mahkemelerinde görülen taraflar için hazırlanan bilgilerİstanbul boşanma avukatı veBakırköy boşanma avukatı sayfalarında yer alıyor.
Av. Mete Çelik
Mete Çelik Hukuk Bürosu ? Yeşilköy Mah. Çekmece Cad. No:30 D:1, Bakırköy/İstanbul · Tel: 0531 993 34 33 · E-posta: iletisim@avmetecelik.com ·avmetecelik.com
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez. Süreler ve şartlar dosyanın özelliğine göre değişebileceğinden, işlem yapılmadan önce hukuki destek alınması önerilir.
